संत्रा फळझाडांवरील किडी व त्यांचे व्यवस्थापन (Insects on orange fruit trees and their management)

फळझाडांवरील किडी व त्यांचे व्यवस्थापन

संत्रा फळझाडांवरील किडी व त्यांचे व्यवस्थापन
संत्रा फळझाडांवरील किडी व त्यांचे व्यवस्थापन


 संत्रा

काळी / पांढरी माशी :

या किडीचा प्रादुर्भाव संत्र्यावर फार मोठ्या प्रमाणात होतो . विदर्भातील हवामानात या किडीच्या तीन पिढ्या पूर्ण होतात . काळी माशी आकाराने लहान ( १ ते १.५ मि.मी. लांब ) असून पंख काळसर आणि पोटाचा भाग लाल रंगाचा असतो . पांढऱ्या माशीचे पंख पांढुरके असतात . या माशा नवतीच्या कोवळ्या पानावर खालच्या बाजूने अंडी घालतात . प्रौढ माशा २-१० दिवस जगतात . कोवळ्या पानावर घातलेली अंडी सूक्ष्म असून सुरुवातीस पिवळसर रंगाची असतात . साधारणतः ४ ते ५ दिवसांनी त्यांचा रंग करडा होतो . अंडी उन्हाळ्यात १५ ते २० दिवसात तर हिवाळ्यात २५-३० दिवसात उबतात . अंड्यातून बाहेर पडलेली पिल्ले सूक्ष्म आकाराची , चापट व पांढुरक्या रंगाची असतात . त्यामुळे ती लक्षात येत नाही . ही पिल्ले पानावर रांगत जाऊन योग्य जागेचा शोध घेतात व नंतर एकाच ठिकाणी राहून पानातील अन्नरस शोषण करतात . काही दिवसांनी ही पिल्ले काळी पडतात . तेव्हा प्रादुर्भाव लक्षात येतो . पिल्लांच्या तीन अवस्था पूर्ण होण्यास ४-६ आठवडे लागतात . पिल्ले नंतर कोषावस्थेत जातात . कोष पूर्ण काळे व टणक असतात . कोषावस्था ६-१० आठवड्यांची असते . त्यांच्या अंगातून साखरेच्या पाकासारखा चिकट द्रव बाहेर पडतो . या स्त्रावावर नंतर काळी बुरशी वाढू लागते . या काळ्या बुरशीलाच ‘ कोळशी ‘ म्हणून संबोधण्यात येते

किटकनाशके : ( पिल्लावस्थेवर )

मोनोक्रोटोफॉस ३६ टक्के प्रवाही  ११ मि.ली.
डायमेथोएट ३० इ.सी. १६.५ मि.ली. 
फोॉलॉन ३५ इ.सी.  १४ मि.ली.
मॅलाथिऑन ५० इ.सी. १५ मि.ली 
क्विनॉलफॉस २५ इ.सी. २० मि.ली.
क्लोरपायरीफॉस २० इ.सी. २५ मि.ली.
फॉरमोथिऑन २५ इ.सी. २० मि.ली.
फेन्थोएट ५० इ.सी. १० मि.ली. 
ऑक्सीडिमेटॉन मिथाईल २५ इ.सी. २० मि.ली.
थायोमेटॉन २५ इ.सी.२० मि.ली. 
डेल्टामेथ्रीन मिथाईल २.८ इ.सी. ५ मि.ली.
ट्रायझोफॉस ४० इ.सी. ७.५ मि.ली.
फेनव्हेलरेट २० इ.सी. २ मि.ली.
सायपरमेथ्रीन २५ इ.सी. १.५ मि.ली. 
फ्लुव्हॅलीनेट २५ इ.सी.  ६ मि.ली.

संत्र्यांच्या झाडाला वर्षातून तीन वेळा नवती ( मृग : जून – जुलै , हस्त : ऑक्टो.- नोव्हें . आणि आंबिया : जाने . – फेब्रु . ) येते . याच दरम्यान प्रौढ माशा कोषातून बाहेर पडतात व नवतीच्या कोवळ्या पानाच्या मागील बाजूवर अंडी घालतात .
अंड्यातून निघालेली पिल्ले अत्यंत नाजूक असल्यामुळे नियंत्रणासाठी हीच प्रथम पिल्लावस्था सर्वात महत्त्वाची आहे , म्हणून संत्र्यावरील काळा / पांढऱ्या माशीच्या नियंत्रणाकरिता वर शिफारस केलेल्या कोणत्याही एका किटकनाशकाची १० लिटर पाण्यात मिसळून प्रथम पिल्लावस्थेवर म्हणजेच ५.४ टक्के अंडी उबल्यानंतर पहिली फवारणी करावी .
पहिल्या फवारणी नंतर दुसरी फवारणी १५ दिवसांनी करावी . पहिल्या फवारणीची वेळ साधारणपणे मृग : जुलै शेवटचा ले ऑगष्टचा पहिला आठवडा ; हस्त : डिसेंबर चा दुसरा – तिसरा आठवडा , आंबिया : मार्च शेवटचा ते एप्रिल पहिला आठवडा अशी येते .
किटकनाशकाऐवजी पहिली फवारणी निंबोळीचे तेल १०० मि.ली. + मोनोक्रोटोफॉस ४ मि.ली. १० लिटर पाण्यात तर दुसरी फवारणी फक्त निंबोळीचे तेल १२५ मि.ली. १० लिटर पाण्यात मिसळून करावी . निंबोळी तेल पाण्यात मिसळण्यासाठी १०० मि.ली. तेलात १० ग्रॅम किंवा १२५ मि.ली. तेलात १२.५ ग्रॅम डिटर्जंट पावडर किंवा १२.५ मि . ली . टिपॉल मिसळावे .

टीप :
१ प्रथम व द्वितीय अवस्थेतील पिल्लावरील फवारण्या टळल्यास पुढील अवस्थता हीच किटकनाशके दुप्पट प्रमाणात वापरावी .
२. मृग बहारावरील फवारणीत कॉपर ऑक्सीक्लोराईड ३० ग्रॅम किंवा मॅन्कोझेब ३० ग्रॅम किंवा कार्बेन्डाझिम १० ग्रॅम बुरशीनाशक मिसळावे .

पाने खाणारी अळी :

अळ्या संत्र्याची पाने खातात . रोपवाटिकेत प्रादुर्भाव जास्त असतो . या किडीच्या नियंत्रणाकरिता एन्डोसल्फान ३५ टक्के १५ मि.ली. किंवा कार्बारील ५० टक्के पा.मी. भुकटी २० ग्रॅम अधिक १० लिटर पाणी या प्रमाणात मिसळून फवारणी करावी . शेताच्या बांधावरील ‘ बावची ‘ या तणाचा नाश करावा .

पाने पोखरणारी अळी :

अळी संत्र्याची कोवळी पाने पोखरते आणि आतील हरितद्रव्य खाते . त्यामुळे किडग्रस्त पानावर पांढरे चकाकणारे नागमोडी आकाराचे भुयारी मार्ग दिसतात .
पाने पोखरणाऱ्या अळीचा प्रादुर्भाव दिसताच नियंत्रणासाठी मिथील डेमेटॉन २५ टक्के प्रवाही २० मि.ली. , फॉरमेथिऑन २५ टक्के प्रवाही , १६ मि.ली. , मोनोक्रोटोफॉस ३६ टक्के १४ मि.ली. , मॅलाथिऑन ५० टक्के १४ मि.ली. , डायमेथोएट ३० टक्के १६ मि.ली. , क्विनॉलफॉस २५ टक्के २० मि.ली. , क्लोरपायरीफॉस २० टक्के प्रवाही २५ मि.ली. , निंबोळीचे तेल १०० मि.ली. , अॅझाडिराक्टीन ( १५०० पी.पी.एम. ) १०० मि.ली. यापैकी कोणत्याही एका किटकनाशकाची १० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी ,

सायट्रस सिला :

जून आणि जानेवारी महिन्यात संत्र्याच्या नवतीवर प्रादुर्भाव जास्त आढळतो . ही कोड कोवळ्या पानातून , कळ्यातून व बारीक नवीन फांद्यातून रस शोषण करते . परिणामी कळ्यांची वाढ न होता त्या गळून पडतात .
या किडीच्या नियंत्रणाकरिता मोनोक्रोटोफॉस ३६ टक्के ७ मि.ली. , मॅलाथीऑन ५० टक्के १० मि.ली. फोझेलॉन ३५ टक्के ७ मि.ली. , क्विनॉलफॉस २५ टक्के १० मि.ली. , फेनव्हलरेट २० टक्के ४ मि.ली. , सायपरमेथ्रिन २५ टक्के -४ मि.ली. , मिथील डेमेटॉन २५ टक्के -१० मि.ली. , डायमेथोएट ३० टक्के ८ मि.ली. , मोनोक्रोटोफॉस ३६ टक्के -७ मि.ली. , फोझेलॉन ३५ टक्के ७ मि.ली. यापैकी कोणत्याही एका किटकनाशकाची १० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी .

साल खाणारी अळी :

या किडीचा प्रादुर्भाव प्रामुख्याने जुन्या तसेच दुर्लक्षित संत्र्याच्या बगिच्यात अधिक आढळतो . अळी संत्र्याच्या फांदीच्या बेचकीमध्ये छिद्र करून आत शिरते आणि आतील भाग खाते . किडग्रस्त फांदीवर किंवा खोडावर अळीच्या विष्टेची आणि सालीच्या भुग्याची तयार झालेली जाळी आढळून येते . प्रादुर्भाव अधिक झाल्यास किडग्रस्त फांद्या वाळतात . या किडीच्या प्रादुर्भावाचा उत्पन्नावर तसेच झाडाच्या आयुष्यावर अनिष्ट परिणाम होतो .

नियंत्रण :

किडग्रस्त फांद्यावरील अळीच्या विष्टेची जाळी काढून साल पोखरणाऱ्या अळीचे छिद्र मोकळे करावे . नंतर त्यामध्ये मोनोक्रोटोफॉस ३६ टक्के १४ मि.ली. १० लिटर पाण्यात मिसळून हे द्रावण किंवा पेट्रोल अथवा केरोसीन पिचकारी अथवा ऑईल कॅनच्या सहाय्याने छिद्रामध्ये टाकून छिद्र ओल्या मातीने बंद करावे . ही उपाय योजना वर्षातून २-३ वेळा करावी .

फळातील रस शोषण करणारा पतंग

संत्र्याची फळे पक्व होण्याच्या वेळी या किडीचे पतंग रात्री फळाला छिद्र पाडून आतील रस शोषण करतात . या छिद्रातून रोगजंतूचा शिरकाव होऊन छिद्राभोवती फळे सडण्यास सुरुवात होते . परणिामी किडग्रस्त फळे गळून पडतात . मृगबहाराच्या तुलनेत आंबिया बहाराच्या फळांवर म्हणजेच सप्टेंबर – ऑक्टोबर या कालावधीत या किडीचा जास्त प्रादुर्भाव असतो .

नियंत्रण :

या किडीचा उपद्रव कमी करण्यासाठी संत्र्याच्या झाडाखालील गळालेली फळे जमा करून नष्ट करावीत . संत्रा बागेच्या भोवती असलेल्या गुळवेल , वासनवेल , चांदवेल इत्याची तणांचा नाश करावा . एक लिटर पाण्यात १०० ग्रॅम गूळ व १० मि.ली. मॅलाथिऑन मिसळून तयार केलेले विषारी आमिष मोठे तोंड असलेल्या डब्यात घेऊन ते डबे अधून मधून झाडावर टांगावेत , प्रकाश सापळ्यांचा वापर करावा . सायंकाळी बागेत धूर : करावा . 

Leave a Comment